Kangal’da nevruz kutlama geleneği, bir diğer adıyla halk arasında “Mart Dokuzu” olarak da kutlanır. Kangal’da eskiden Mart Dokuzu olarak kutlanmasının bir sebebi de eskiden kullanılan Rumî takvimle Miladî takvim arasında 13 günlük bir farktan kaynaklanmaktadır. Nevruz, Farsça bir kelime olup, Yenigün anlamındadır. Ayrıca Nevruz, Yenigün kültürünün ümit, coşku, kutlu yaşam, bolluk ve bereket bayramıdır.

Nevruz İle İlgili Ortak İnançlar

Kâinat ve insan, güneşin koç burcuna girdiği nevruz gününde yaratılmıştır.

Bu gün güneş her iki yarım küreye de eşit ısı ve ışık verir.

Arşta yeşil kubbede bugün kandil yanmıştır.

Hz. Âdem, bugün çamurdan yoğrulmuş, yeryüzündeyken tövbesi bugün kabul edilmiş ve Havva ile Arafat’ta bugün buluşmuşlardır.

Hz. Nuh’un gemisi, nevruz günü toprakla buluşmuştur.

Hz. İdris, bugün semaya yükselmiştir.

Hz. Yunus, balığın karnından nevruzda çıkmıştır.

Hz. Yusuf, bugün kuyuya atılmıştır. Hz. Yakup, oğlu Hz. Yusuf’a bugün kavuşmuştur.

Hz. Eyüp, dertlerinden bugün kurtulmuştur.

Hz. Musa, bugün Mısır’dan ayrılmış ve asasıyla Kızıldeniz’i bugün yarmıştır.

Hz. Süleyman’ın tövbesi bugün kabul edilmiş ve serveti kendisine verilmiştir.

Nemrut, Hz. İbrahim’i bugün ateşe atmış, Halilullah lakabını bugün almıştır.

Hz. İsa, bugün göğe yükselmiştir.

Hz. Muhammed’in nevruz günü peygamber olduğu söylenir.

Hz. Muhammet, Hz. Ali için Gadir-i Hum’da oradaki cemaate şöyle demiştir.”Ben, kimin mevlâsıysam, Ali’de onun mevlâsıdır (velisidir).” dediği gündür.

Hz. Muhammet veda haccını nevruzda yapmıştır.

Kırklar Meclisi, nevruz günü toplanmıştır.

Hz. Ali, bugün Kâbe’de ilk ve son kişi olarak doğmuştur.

Hz. Ali, Hz. Fatıma ile bugün evlenmiştir.

Hz. Ali’nin bugün halife olduğu inancı vardır.

Hacı Bektaş Veli’nin Anadolu’ya bugün geldiğine inanılır.

12 Hayvanlı Türk takviminde yılbaşı 21 Mart yani nevruzdur.

21 Mart gece ile gündüzün bir olduğu gündür.

Güneşin balık burcundan çıkıp koç burcuna girdiği gündür.

Ağaçlara su yürüdüğü gündür. Ayrıca bugünden sonra da ağaç dikimi yapılmaz.

Konargöçer obaların kışın barındıkları çadırlardan çıkarak doğayla buluştukları gündür.

Türklerin Ergenekon’dan çıktıkları gündür.

Kürtler arasında bir bayram olarak yaşanan nevruz geleneği Kawa adlı bir demircinin zalim hükümdar Dehhak’ı alt etmesini anlatan bir efsaneyle özleştirilir.

Bu sıralamaya çalıştığımız nevruz gününün özelliklerinden dolayı, halk tarafından adeta kutsal bir gün gibi kabul edilmiştir. Kangal’da nevruz gününde bir çok kutlama ritüelleri yapılmaktadır. Nevruz günü Kangal’daki önemli kutsal mekânlardan Samut Baba, Fehlan Baba, Etyemez Baba, Hacı Bektaş Veli, Araboğlu, Çoban Baba, Ali Baba, Tatarmış Baba, Çiçekli Baba, Ruhsatî Baba ve Tezveren Baba’nın türbeleri ziyaret edilerek yılın bereketli geçmesi için dua edilir. Bu ziyaretlerden sonra bazı yörelerde de mezar ziyaretleri gerçekleştirilir. Genç kızlar ve çocuklar kırlara çıkarak nevruz toplarlar ve niyet manîleri okurlar. Nevruz günü 21 Mart gecesi meydan açılır ve nevruz cemi tutulur. Bugünün anısına sazlar çalınır, deyişler söylenir, şerbet dağıtılır, cemaate tatlı verilir. Günün önemini ve anlamını belirten konuşmalar yapılır. İsteklilere nasip verilir ve nevruziyeler okunur. Günün önemi bakımından yöresel etkinlikler yapılır; Gençlerin bir araya gelerek birbirleriyle tanışmaları ve etkinliklerde yeteneklerini sergilemeleri sağlanır.

Nevruz gecesi bütün yaratıkların Tanrı’ya secde edildiği, dileklerin yerine geldiği inancı hâkimdir. Bu konuda Kangal’da anlatılan bir menkıbede ise: dileklerinin gerçekleşmesini isteyen genç bir kız nevruz gecesi dua eder. Ağaçların secde ettiğini görünce başındaki eşarbını kavağın en uç dallarına bağlar. Eve döndüğünde ev halkına bu olayı anlatır. Ama hiç kimse bu olaya inanmaz. Evdekiler dışarı çıkar bakarlar ki kavak ağacının en uç dallarında genç kızın eşarbı bağlı duruyor.

Sultan Nevrûz Günü Cemdir Erenler

Sultan Nevrûz günü cemdir erenler
Gönüller şad oldu ehl-i imanın
Cemâl-i yâri görüp doğru bilenler
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın

Cümle eşya bugün destur aldılar
Aşk ile didâra karşı yandılar
Erenler ceminde bâde sundular
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın

Erenler dergâhı rûşen bu günde
Doldurmuş badeyi sunar elinde
Susuz olan kanar kendi gönlünde
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın

Sultan Nevrûz günü canlar uyanır
Hal ehli olanlar nûra boyanır
Muhib olan bu gün ceme dolanır
Himmeti erince Nevrûz  Sultan’ın

Pîr himmet eyledi bugün kuluna
Cümle muhib bugün cemde buluna
Cümle eşya konar kudret balına
Himmete erince Nevrûz Sultan’ın

Âşık olan canlar bugün gelürler
Sultan Nevrûz günü birlik olurlar
Hallâk-ı cihandan ziya olurlar
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın

Pîr Sultan’ın eydür, Erenler cemde
Akar çeşnim yaşı her dem bu demde
Muhabbet ateşi yanar sinemde
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın

Pîr Sultan Abdal

Yer İle Gök Yeşil Nûra Boyanıp

Yer ile gök yeşil nûra boyanıp
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Bütün mahlukata destûr verildi
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Sultan Nevrûz oldu nûrlar yağınca

O var idi kalu belîden önce
Sûrette dünyaya geldi bu gece
Ebesi Asiye Meryem Hatice
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Sultan Nevrûz oldu nûrlar yağınca

Yok idi göbeği çocuğun ammâ
Babası Tâlib’dir anası Fatma
Duyunca haberi koştu Mustafa
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Sultan Nevrûz oldu nûrlar yağınca

Çocuk Muhammed’e Peygamber dedi
Muhammed uşaktan nişân istedi
Açtı gül yüzünü Alî gösterdi
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Sultan Nevrûz oldu nûrlar yağınca

Melekler safi saf durdular dâra
Allah dost dediler Şâhım Haydar’a
Sürdüler yüzleri ulu Hünkâr’a
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Sultan Nevrûz oldu nûrlar yağınca

Geldiler yüzyirmidörtbin peygamber
Seksenbin mürselin Selman’la Kamber
Doksanbin evliya katarı yeder
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Sultan Nevrûz oldu nûrlar yağınca

Nasibi olanlar murad aldılar
Rahmetin gönlüne şimdi daldılar
Hakk’a vâsıl olub safâ buldular
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Sultan Nevrûz oldu nûrlar yağınca

Turgut Abdal Nevrûzumuz aşk olsun
Gönlümüz nûr ile imanla dolsun
Cânlar sevdiğinden bir dolu alsın
Kırklar bayram etti Alî doğunca
Sultan Nevrûz oldu nûrlar yağınca

 

Turgut Koca Halifebaba

Nevruziye

Akşamlar aşk olsun bayram gecesi
Bu ayın nûrudur Sultan-ı Nevrûz
Fazlı şahım budur dilek gecesi
Ne mübarek gündür Sultan-ı Nevrûz

Bayram kutlu olsun açılmış güller
Konmuşlar meydana garip bülbüller
Esma-ı Haydari zikreder diller
Ne saadet bize Sultan-ı Nevrûz

Muhammed Mustafa sultanı cihan
Ali’nin sırrını çün kıldı beyan
Hatice sırrında kamusu şaddan
Ruha safa verir Sultan-ı Nevrûz

Saadet hırkasın büründü Alî
Velâyet tacını vurundu Alî
Melek secde etti bilindi Alî
Nübüvvet sırrında Sultan-ı Nevrûz

Muhabbet şehrinin nûrunda yapısı
On İki İmam’dır cennet kapısı
Hakk’a secde eder kulun hepisi
Dilekler kabuldür Sultan-ı Nevrûz

Saki-i Kevser’dir ol şahı Merdan
Sundular Kevser-i ol demde hem an
Süreriz demleri yıkılsa cihan
Şah olur kalbimiz Sultan-ı Nevrûz

On Dört Masumu pâk sırrı sırrullah
Ayin-i Cem içre nûru Nûrullah
Cümlenin muradın verici Allah
Bizi de şad eder Sultan-ı Nevrûz

Şükrü Baba söyler, bu deme şükür
Nûrunu sırrım kıldı tefekkür
Muhammet Alî’dir dilimde zikir
Ne mürüvvet bize Sultan-ı Nevrûz

 

Şükrü Baba

 

KAYNAKÇA

1- ANA BRITANNICA, Ana Yayıncılık, Cilt 16, İstanbul,1986.

2-BÜYÜK LAROUSSE Ansiklopedisi, Milliyet Yayınları, Cilt 17, İstanbul, 1992.

3-CEVDET, Ahmet Paşa, Peygamberlerin Hayatları Kısas-ı Embiya, I.Cilt Akşam Matbaası, İstanbul, Tarihsiz.

4-KAFESOĞLU, İbrahim, Türk Milli Kültürü, Ötüken Yayınları, İstanbul, 1998.

5-KALAFAT, Yaşar, Hz.Hızır’dan Sultan Nevruz’a, Berikan Yayınları, Ankara, 2011.

6-KAYA, Doğan, Ansiklopedik Türk Halk Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Akçağ Yayınları 3. Baskı, Ankara, 2014.

7-KOCA, Şevki, Es Seyyid Halife Turgut Koca Baba Divanı, Nazenin Kültür Yayınları, İstanbul, 1999.

8-METİN, Süleyman, Alevî- Bektaşî Erkânnâmesi, Baba Mansur Ocağı Yayınları, İstanbul, 2012.

9- ÖZDEMİR, Ahmet, Pîr Sultan Abdal, Sivas Platformu Yayınları, İstanbul, 2008.

10-ÖZEN, Kutlu, Küreselleşme Karşısında Geleneksel Kültürümüzün Korunması, Tebliğ Bildirisi.

11-VAKTİDOLU, Adil Ali, Alevilikte Sultan Nevruz, Can Yayınları, İstanbul, 2011.